فرهنگ سازی ارزشیابی

کلیات کارگاه ها ی ارزشیابی

 

سوابق  شغلی  مربی کارگاه:محمد حسن محقق معین

 

30 سال کار در سمت های صفی،ستادی و  علمی شامل:

1359 تا 1365  امور اجرایی و مدیریتی 

1366 تا 1375  کارشناس و مسئول امور آموزشی

1376 تا 1389 عضو هیات علمی

 

اهداف ارزشیابی

1. پایش پیشرفت  به سوی اهداف برنامه
2. تبیین نیازها و تامین حمایت های مورد نیاز
3. پیدا کردن فرصت هایی برای بهبود کیفیت مستمر
4. تضمین استمرار برنامه های اثر بخش و جلوگیری از اتلاف منابع در برنامه های  فاقد اثر بخشی

راه ارزشیابی

اگر بتوانیم پاسخ هایی برای سه پرسش ذیل فراهم آوریم؛چگونه ارزشیابی کردن را نیز خواهیم آموخت:

1. چه چیزی باید ارزشیابی شود؟برنامه چیست و در چه زمینه و شرایطی به اجرا گذاشته می شود؟
2. چه استاندارد هایی(نوع یا سطح عملکرد) باید تحقق یابد تا برنامه،موفق قلمداد شود؟
3. چه شواهدی برای نشان دادن عملکرد برنامه(در هریک از استاندارد ها )،قابل استفاده و مقبول است؟

محتوای آموزشی  کارگاه ها

 

محتوای کارگاه ها شامل فعالیت های یاد دهی و یادگیری در سه بخش ذیل خواهد بود:

1. آشنایی شرکت کنندگان با یکدیگر و تجاربشان  و  آماده شدن برای کار دسته جمعی با هم در طول برگزاری کارگاه
2. انجام ارزشیابی تشخیصی و مستمر ، توسط مربی  در طول برگزاری کارگاه و تلاش در ایجاد مدام انگیزه برای یادگیری فعال در جلسات یکپارچه کارگاه و نیز از طریق انجام کار های مشترک در گرو ههای  سه تا پنج نفره
3. آشنایی با سازه های مفهومی ارزشیابانه

مفاهیم  کلیدی مورد بحث در کارگاه ها

برخی از سازه های مفهومی  که در این کارگاه ها به بحث گذاشته می شود عبارتند از: ارزشیابی؛ چار چوب ارزشیابی برنامه ؛ارزشیابی توانمند ساز که به اختصار در ادامه توضیح داده شده اند.

 

ارزشیابی(Evaluation)

 

جمع آوری نظام مند اطلاعات در باره شایستگی، بها و اهمیت  یک چیز.برخی از کارکرد های ارزشیابی عبارتند از:

 

n      یادگیری و كسب شناخت

n      ظرفیت سازی

n      بهبود عملکرد

n      پاسخگويی

n      توانمند سازی

n      دگرگونی اجتماعی

n      عدالت اجتماعی

 

چارچوب ارزشیابی برنامه (program evaluation framework)

 

"ارزشیابی برنامه" موثر، راه نظام مندي براي بهبود و پاسخگويي عمومي از طريق به كار گيري رويه هايي مفيد،امكان پذير،اخلاقي و دقيق است.چارچوب،راهنماي سازمان ها و برنامه ها  در كاربرد ارشيابي است.چارچوب، به منظور خلاصه كردن و سازمان دادن عناصر ضروري ارزشيابي برنامه، طراحي شده است.چارچوب،شامل  مراحلي در تجربه ارزشيابي برنامه و استاندارد هايي براي ارزشيابي برنامه است.تكميل مراحل و استاندارد هاي اين چارچوب اجازه فهم زمينه هر برنامه را خواهد داد.

چارچوب همچنين در بهبود  نحوه درك و اجراي ارزشيابي برنامه اثر خواهد گذاشت.علاوه بر اينها،چارچوب مشوق رويكردي است كه ارزشيابي را با امور روزمره برنامه،يكپارچه به حساب مي آورد.تاكيد چارچوب بر اتخاذ راهبرد هاي عملي مستمر كه مستلزم مشاركت همه ذي نفعان است بوده  و نه صرفا به كار گرفتن متخصصان ارزشيابي.درك و به كارگيري عناصر اين چارچوب مي تواند به مثابه نيروي جهت دهنده اي براي برنامه ريزي راهبرد هاي موثر در انجام  وظایف سازمانها،بهبود بخشيدن به برنامه هاي موجود، و نشان دادن نتايج سرمايه گزاري ها  قلمداد گردد.

چارچوب شامل مراحل  شش گانه ای است که  در ارزشیابی هر برنامه، باید به کار گرفته شود و عبارتند از:مشارکت ذی نفعان،توصیف برنامه،طراحی کانونِ ارزشیابی،جمع آوری شواهد معتبر،تبیین نتایج و تضمین کاربرد و اشتراک آموخته ها.چارچوب  همچنین شامل مجموعه ای از 30 استاندارد برای سنجش کیفیت فعالیت های ارزشیابی است که در چهار مقوله: سودمندی،امکان پذیری، انصاف،و درستی سازماندهی شده است.چارچوب توسط متخصصین ارزشیابی در  امریکا تدوین شده و هم اکنون معتبر ترین الگوی ارزشیابی برنامه در جهان است. استانداردهای به کار رفته در چارچوب، توسط کمیسیون مشترک برای استاندارد های ارزشیابی تدوین شده و  مورد پذیرش موسسه  استاندارد های ملی و نیز انجمن ارزشیابی امریکا و نیز  14 سازمان حرفه ای دیگر قرار گرفته است.این چارچوب  در بخش دوم کتابی  تحت عنوان مبانی ارزشیابی برنامه توسط مربی کارگاه  به طور کامل معرفی شده است.

 

ارزشیابی توانمند ساز (empowerment evaluation)

ارزشیابی توانمند ساز عبارت است از: جمع آوری نظامند اطلاعات در باره مورد ارزشیابی به منظور گسترش ظرفیت ها و استفاده از فرصت ها. مربی کارگاه در سال 1383 کتابی تحت عنوان ارزشیابی توانمند ساز تالیف کرده است.

موردِ ارزشیابی می تواند در چهار سطح ذیل قرار بگیرد.

n          فرد

n      برنامه

n      سازمان

n      نظام اجتماعی کل

سه قلمرو  مهم ارزشیابی  توانمند ساز عبارتند از:

n      منابع                          (ارزشیابی تشخیصی)

n      فرایند ها                     ( ارزشیابی تکوینی )

n      پیامدها                       ( ارزشیابی پایانی  )

 

برای مثال اگر یک فعالیت آموزشی را در نظر بگیریم.معلم در بدو ورود به کلاس  و در هر جلسه  درسی می تواند یک ارزشیابی تشخیصی انجام دهد.او در این ارزشیابی وضعیت  نگرشی دانش آموزان را در حوزه موضوعی بحث آن جلسه تشخیص می دهد. در اصطلاح نیاز سنجی کند.در همان فعالیت آموزشی معلم در طول سال تحصیلی و در جلسات مختلف می تواند برای  تحقق دو هدف ِ کمک به فرایند یادگیری و نیز سنجش میزان یادگیری دانش آموزان ارزشیابی مستمر  انجام دهد. که همان ارزشیابی تکوینی است.در یایان سال و یا نیمسال تحصیلی هم، معلم امتحان می گیرد .این امتحان نوعی ارزشیابی پایانی  است. البته این سه نوع ارزشیابی را برای سازمان ها و برنامه های متنوع می توان انجام داد و اختصاص به فعالیت های آموزشی ندارد.

مراحل ارزشیابی توانمندساز

رویكرد ارزشیابی توانمندساز دارای سه مرحله است:1)تشخیص / تعیین رسالت؛2)ممیزی وظائف؛3)برنامه ریزی برای آینده.

اولین مرحله دربر دارنده تمركز بر روی رسالت،ماموریت یا چشم انداز موردِ ارزشیابی است.

دومین مرحله،ممیزی وظائف  است  که در دو بخش انجام می شود:

اولویت دهی آنچه می خواهیم یا می توانیم ارزشیابی كنیم(با توجه به اینكه ممكن و یا خوشایند نیست كه همه چیزها را ارزشیابی نمائیم).

درجه بندی چگونه خوب انجام دادن فعالیت های اهمیت دار با نماد 1 (كمترین) تا نماد 10 (بیشترین)

مرحله سوم،برنامه ریزی برای آینده بر پایه دو مرحله قبلی گذاشته می شود.بوسیله سئوال كردن از گروه برای فكر كردن در باره  هدف های مشترك و برنامه هایی برای تحقق بخشیدن هدف هایشان.ما با هم فكر می كنیم و از طریق  شواهد موثق  راههایی برای  تصمیم گیری  در باره برنامه هایی كه كار كرده و اثر بخش باشند؛    می یابیم.

شکل برگزاری کارگاه

کارگاه های آموزشی ارزشیابی با توجه به مخاطبان مورد نظر و زمانبندی مطلوبِ سازمان های متقاضی اجرای کارگاه یا کارگاهها، را می توان  به اشکال مختلف سازمان داد؛ که  در ادامه به چهار نمونه از این اشکال اشاره شده است.کارگاه های بیش از یک روز را می توان به صورت پیوسته یا منقطع با فاصله زمانی مناسب  به اجرا گذاشت.

دستور كار كارگاه یک روزه  ارزشیابی برنامه

  00/10- 00/9     معرفی و مرور كلی چارچوب ارزشیابی برنامه

30/10- 15/10    استراحت

00/12- 30/10   توصیف برنامه، مشارکت ذی نفعان ، و طراحی کانون ارزشیابی

30/12- 00/12   نهار و نماز

30/14- 30/ 12  جمع آوری شواهد،تبیین نتایج ،و گزارش و کاربست یافته ها

45/14- 30/14  استراحت

00/17- 45/14  استاندارد های ارزشیابی

30/17- 00/17  ارزشیابی کارگاه

دستور كار كارگاه سه روزه  ارزشیابی برنامه

نشست اول

جلسه اول: افتتاحیه و  آماده شدن  اعضای کارگاه برای مشارکت

جلسه دوم:تعریف ارزشیابی، آشنایی با قلمرو و کارکردهای ارزشیابی،و محدودیت های ارزشیابی در ایران

پایش اول

نشست دوم

جلسه سوم: آشنایی با چارچوب ارزشیابی برنامه

جلسه چهارم:مشارکت ذی نفعان

پایش دوم

نشست سوم

جلسه پنجم: توصیف برنامه

جلسه ششم: طراحی کانون ارزشیابی

پایش سوم

نشست چهارم

جلسه هفتم:  جمع آوری شواهد

جلسه هشتم:تبیین نتایج

پایش چهارم

نشست پنجم

جلسه نهم: گزارش و کاربست یافته ها

جلسه دهم: اهمیت اخلاق حرفه ای و استاندارد ها برایی  ارزشیابی و ارزشیابان

پایش پنجم

جلسه یازدهم:استاندارد های ارزشیابی

جلسه دوازدهم:استاندارد های ارزشیابی

ارزشیابی نهایی کارگاه

دستور كار كارگاه یک روزه  ارزشیابی توانمند ساز

  00/10- 00/9     معرفی و مرور كلی رویکرد ارزشیابی توانمند ساز

30/10- 15/10    استراحت

00/12- 30/10    بیانیه رسالت و ممیزی وظائف(بخش اول-  تعیین وظائف پراهمیت)

30/12- 00/12   نهار و نماز

30/14- 30/ 12  ممیزی وظائف ( ادامه بخش اول و بخش دوم- درجه بندی نحوه  انجام وظائف)

45/14- 30/14  استراحت

00/17- 45/14  برنامه ریزی برای آینده

30/17- 00/17  ارزشیابی کارگاه

دستور كار كارگاه دو و نیم روزه  ارزشیابی توانمند ساز

نشست اول

جلسه اول: افتتاحیه و  آماده شدن  اعضای کارگاه برای مشارکت

جلسه دوم:تعریف ارزشیابی، آشنایی با قلمرو و کارکردهای ارزشیابی،و محدودیت های ارزشیابی در ایران

پایش اول

نشست دوم

جلسه سوم: مبانی ارزشیابی توانمندساز

جلسه چهارم:آشنایی با بیانیه رسالت و راه ههای تبیین آن

پایش دوم

نشست سوم

جلسه پنجم: ممیزی برنامه –  تعریف و تعیین میزان اهمیت فعالیت ها

جلسه ششم: ممیزی برنامه -  تعیین میزان موفقیت فعالیت ها

پایش سوم

نشست چهارم

جلسه هفتم:  آشنایی با برنامه ریزی برای آینده از طریق مدل های منطقی

جلسه هشتم:تشریح یک مدل منطقی برنامه

پایش چهارم

نشست پنجم

جلسه نهم: تدوین مدل منطقی اجرای برنامه متناسب با نیاز های سازمان

جلسه دهم: تدوین مدل منطقی متناسب با نیاز های سازمان

ارزشیابی نهایی کارگاه

برون داد کارگاه

فراگیران کارگاه ها در صورت مشارکت فعال در طول برگزاری کارگاه از قابلیت های آشنایی با :  هم ، مبانی ارزشیابی ،چارچوب ارزشیابی برنامه و رویکرد ارزشیابی  توانمند ساز برخوردار شده و به تدریج زمینه های استفاده از چارچوب و رویکرد  اخیرالذکر را در فعالیت های  سازمانی و عمومی خویش با  دانش افزایی مستمر، فراهم خواهند آورد.

 

عناوین برخی از دوره های ارزشیابی قابل ارائه به صورت کارگاه آموزشی و جلسه سخنرانی از 2 ساعت تا چند روز

 

·        ظرفیت سازی

·        ارزشیابی

·        ارزشیابی توانمند ساز

·        الگوی برنامه ریزی و ارزشیابی برنامه – ابواب

·        ارزشیابی برنامه

·        اخلاق حرفه ای و استانداردهای ارزشیابی

·        ارزشیابی آموزشی

·        شاخص و ابزار سازی در ارزشیابی

·        سیاست ارزشیابی

·        ظرفیت سازی ارزشیابی

·        تسهیل گری ارزشیابی

 

برخی از آثار مربی

 

1. تالیف کتاب ارزشیابی توانمند ساز، 1383
2. ترجمه کتاب مبانی ارزشیابی برنامه ، 1388
3. تدوین  گزارش  آموزش و بهسازی كاركنان دولت در ایران با نگاه ویژه به بخش كشاورزی،1383
4. ارائه 18  مقاله در همایش های علمی،
5. مجری اصلی سه پژوهش در سطح ملی،
6. ایراد 15سخنرانی علمی،
7. برگزاری کارگاه های آموزشی متعدد ارزشیابی برای شهرداری ها،سازمان ملی جوانان و وزارت جهاد کشاورزی
8. راه اندازی و اداره چندین نشریه الکترونیکی برخط ،
9. عضویت در چند انجمن علمی کشوری و
10. عضویت در چند نهاد بین المللی با تخصص ارزشیابی

 

آشنایی بیشتر با ارزشیابی و تماس با مربی کارگاه

          

• شبکه معین علمی- شمع  :                        http://www.moein.net
• مو سسه ارزشیابی توانمندساز معین:     http://www.arzeshyaby.ir
• شبکه اشتراک دانش معین:

http://www.google.com/reader/shared/mmoein

 

 

شماره تلفن ها:          09123855372    و     02144141041  

 

ای میل : mmoein@gmail.com

 

متن کامل بسیاری از مقالات و سایر آثار و خصوصیات  محمد حسن محقق معین به صورت آن لاین در دو وب سایت شخصی وی در نشانی های ذیل در دسترس همگان است.

 

http://www.arzeshyaby.ir

http://www.moein.net

محمد حسن محقق معین

1390/05/02

mmoein@gmail.com